Przez pożyczkę można szybko wprowadzić środki finansowe do spółki jak również szybko je odzyskać. Nie ma wówczas konieczności realizacji procedur przewidzianych dla podwyższenia kapitału lub wniesienia dopłat, bowiem  nie prowadzi do zwiększenia masy majątkowej spółki.

W przepisach art. 720-724 kodeksu cywilnego uregulowana została umowa pożyczki. Wskazane jest, iż przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. W przepisie tym nie ma mowy o odpłatności za jej udzielenie, oczywiście w umowie zawartej pomiędzy stronami może stanowić inaczej. W umowie dopuszcza się postanowienie obligujące pożyczkobiorcę do określonego sposobu wykorzystania. Istnieje możliwość zawarcia w niej celu na jaki pożyczka będzie przeznaczona, w przypadku gdy pożyczka udzielana jest przez wspólnika zainteresowanego rozwojem spółki.

Umowa pożyczki może być zawarta w zwykłej formie pisemnej. Z kolei art.173 § 1 kodeksu spółek h handlowych wskazuje, iż w sytuacji, gdy wszystkie udziały spółki przysługują jedynemu wspólnikowi albo jedynemu wspólnikowi i spółce, oświadczenie woli takiego wspólnika składane spółce wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności chyba, że ustawa stanowi inaczej. Natomiast w przypadku, gdy udzielenie przez wspólnika pożyczki może zostać uznane za „przekraczające zakres zwykłych czynności spółki”, wówczas oświadczenie to wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.

W sytuacji, gdy jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność prawna pomiędzy tym wspólnikiem a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego – w myśl art. 210 § 2 k.s.h. i o każdorazowym dokonaniu takiej czynności prawnej notariusz zawiadamia sąd rejestrowy, przesyłając wypis aktu.

Podatek od czynności cywilnoprawnych

Pożyczka traktowana jest jako zmiana umowy spółki i opodatkowana na zasadach właściwych dla umowy spółki. Stawka podatku dla pożyczki z zasady wynosi 2% kwoty lub wartości pożyczki.

Zgodnie art. 9 pkt 10  ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych  pożyczki udzielane przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej, są zwolnione od podatku od czynności cywilnoprawnych. Jak również w świetle art. 2 pkt 4 ustawy o PCC „nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności jest:

  1. opodatkowana podatkiem od towarów i usług,
  2. zwolniona z opodatkowania z podatku od towarów i usług, z wyjątkiem: umów sprzedaży i zamiany których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach”.

Pożyczka od członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurenta, likwidatora

Art. 15 § 1 k.s.h. wskazuje, iż zawarcie umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy wymaga zgody zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia, chyba że ustawa stanowi inaczej. W takiej umowie spółkę powinien reprezentować pełnomocnik powołany przez zgromadzenie wspólników albo rada nadzorcza. Jeżeli spółkę reprezentuje rada nadzorcza, musi ona wystąpić do zarządu z żądaniem zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników w sprawie udzielenia zgody na zawarcie umowy z członkiem zarządu, na którym powinna przedstawić doprecyzowany projekt.

Członek zarządu-pożyczkodawca może żądać od pozostałych członków zarządu zwrotu odpowiedniej jej części, jeśli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna wskazuje na to uchwała Sądu Najwyższego z 22.08.2007 r. (sygn. akt III CZP 75/07),

W przypadku upadłości spółki kodeks spółek handlowych art. 14  § 3 nadaje pożyczce wspólnika szczególne znaczenie, bowiem kwota pożyczki udzielonej spółce uważa się za jego wkład do spółki w przypadku ogłoszenia jej upadłości w terminie 2 lat od dnia zawarcia umowy pożyczki. W toku postępowania upadłościowego wspólnik nie będzie mógł dochodzić zwrotu pożyczki, a więc nie uzyska uprawnień typowych dla wierzyciela  niezależnie od intencji jakie miał pożyczkodawca (a nawet, czy miał on zamiar obejścia wymogów związanych z podwyższeniem kapitału).

Wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego. Jeżeli zatem zwrot pożyczki mógłby spowodować brak pełnego pokrycia kapitału zakładowego, nie jest wykluczone, że spółka odmówi zwrotu – powołując się na art. 189 § 2 k.s.h.

Konwersja (przekwalifikowanie) pożyczki w kapitał zakładowy (wkład)

Według uchwały z 26.03.1993 r. (sygn. akt III CZP 20/93) Sąd Najwyższy stwierdził, że pokrycie udziałów, po podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z o.o., jest dopuszczalne. Również przez oświadczenie wspólnika o przeniesieniu wierzytelności z tytułu udzielonej pożyczki na poczet tego udziału. Dopuszczalność ta jest umowna, ale nie ustawowa, gdyż w art. 14 § 4 k.s.h. jest mowa o zakazie potrącania ustawowego. Tak więc dopuszcza się dokonania konwersji za pomocą umowy pomiędzy spółką i wspólnikiem-pożyczkodawcą o umownym potrąceniu wzajemnych wierzytelności.

Podatek dochodowy od osób prawnych

Kwota pożyczki udzielonej spółce przez udziałowca nie stanowi przychodu po jej stronie, z kolei dla pożyczkodawcy nie jest kosztem uzyskania przychodu.

Podstawą opodatkowania są jedynie usługi pośrednictwa finansowego, czyli kwota należnych odsetek. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą, gdy odsetki od pożyczki zostają zapłacone albo gdy stają się wymagalne. Spłata pożyczki wraz z odsetkami w ratach powoduje, że obowiązek podatkowy powstaje w chwili otrzymywania kolejnej kwoty odsetek.

Odsetki od pożyczek udzielanych przez udziałowców stanowią koszt uzyskania do wysokości odsetek liczonych od równowartości maksymalnie trzykrotności kapitału zakładowego. Ograniczenie to dotyczą:

1) wspólnika posiadającego co najmniejż 25% udziałów spółki otrzymującej pożyczkę,

2) wspólników posiadających łącznie co najmniej 25% udziałów spółki otrzymującej pożyczkę, oraz

3) innej spółki (spółki siostrzanej), jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada co najmniej po 25% udziałów.

Zgodnie z art. 16 ust.1 ustawy o CIT odsetki od części pożyczki przekraczającej trzykrotność kapitału nie będą kosztami uzyskania przychodów. Dla celów określenia tego zadłużenia należy zsumować zadłużenie wobec wszystkich wspólników spółki otrzymującej pożyczkę, którzy posiadają co najmniej 25% udziałów w jej kapitale oraz podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników.

Z kolei udzielenie spółce przez wspólnika nieoprocentowanej pożyczki skutkuje powstaniem po stronie spółki przychodu z tytułu otrzymania nieodpłatnego świadczenia w postaci odsetek, jakie spółka powinna zapłacić, uzyskując pożyczkę od niezależnego podmiotu świadczącego usługi pośrednictwa finansowego (art. 12 ust. 1 ww ustawy). Wartość tego przychodu ustala się wówczas na podstawie cen rynkowych właściwych dla tego rodzaju usług.

Podatek od towarów i usług (VAT)

Podatek VAT nie wystąpi, wówczas, gdy pożyczki na rzecz spółki udziela osoba fizyczna niebędąca podatnikiem VAT. W przeciwnym razie, gdy obie strony są podatnikami VAT (czynnymi lub zwolnionymi), czynność ta będzie podlega obowiązkowi podatkowemu, wykazaniu w deklaracji VAT i na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT będzie korzystać ze zwolnienia jako usługa pośrednictwa finansowego.

Podsumowując należy stwierdzić, że udzielenie pożyczki spółce z o.o. przez jej udziałowca co do zasady neutralna podatkowo dla spółki, dlatego też ten sposób dokapitalizowania jest korzystną dla spółki formą pozyskania kapitału.

Podstawa prawna:

  • ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych,
  • ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych,
  • ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
  • ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych,
  • ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
logo-footer